Węgrzy, Polacy, Rusini, Wołosi i inne nacje Europy Środkowej na XVI.wiecznej rycinie (ze zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich).

Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki (węg. Lengyel, magyar – két jó barát, együtt harcol, s issza borát) – historyczne przysłowie obecnie występujące zarówno w języku polskim jak i węgierskim, krótka rymująca się formuła mówiąca o zażyłej przyjaźni i pokrewieństwie narodu polskiego i węgierskiego.

Formuła powstała pod koniec XIX wieku wśród bohemy artystycznej[potrzebne źródło] Austro-Węgier, w okresie formowania w Europie idei nacjonalistycznych. Mówi o specjalnym związku między dwoma europejskimi narodami i jest ewenementem nie mającym podobieństw w żadnych innych relacjach, tak obecnie jak i wcześniej, względem dwóch narodów.


Spis treści

[edytuj] Historia

W swojej historii państwa te nie obeszły się też bez skierowanych wobec siebie konfliktów politycznych. Niektórzy władcy Polski i węgierscy królowie prowadzili ze sobą wojny i potyczki wynikające głównie z wewnętrznych podziałów politycznych i ambicjami panujących, począwszy od XI wieku. Przyjaźń pomiędzy tymi narodami pomimo epizodów w historii (najazd Rakoczego) jest więc nie tylko w sferze idei ale też odległej w czasie koegzystencji.

Węgierskie korzenie miał uznawany za najwybitniejszego polskiego króla elekcyjnego, książę siedmiogrodzki - Stefan Batory (węg. Báthory István). Władysław I Święty, król węgierski z dynastii Arpadów, urodził się w Polsce, gdzie jego ojciec znajdował się na wygnaniu. Z kolei władcą Węgier był Władysław III Warneńczyk znany na Węgrzech jako Ulászló I. Królowa Jadwiga żona króla Władysława Jagiełły była córką króla Ludwika Węgierskiego. Królowa Kinga (Kunegunda) żona Bolesława Wstydliwego była córką króla Węgier Beli IV.

Polscy generałowie Józef Bem (bohater narodowy Węgier) oraz Henryk Dembiński w okresie Wiosny Ludów byli przywódcami zrywu niepodległościowego Węgier - powstanie węgierskie 1848. Po klęsce rewolucji Wiosny Ludów węgierski przywódca Lajos Kossuth uciekając z kraju przekroczył granicę turecką pod osłoną legionu polskiego.

W początkowym okresie I wojny światowej dowódcą obrony Budapesztu został mianowany pochodzący z Galicji Feldmarszałek Adam Dembicki.

Przed wybuchem Powstania Warszawskiego węgierskie jednostki stacjonujące w Warszawie jako część sił sprzymierzonych z Niemcami otrzymały rozkaz zakazujący im walki po stronie polskiej, gdyż zachodziło takie prawdopodobieństwo[1].

Groby węgierskich Honvedów kpt. Josefa Vojnika i jego sześciu ludzi poległych w Powstaniu warszawskim walcząc po stronie polskiej

Najświeższą datą należącą do ważnych wspólnych przeżyć historycznych dla Polaków oraz Węgrów był rok 1956. W tym roku na Węgrzech wybuchło stłumione krwawo powstanie, które inspirowane było między innymi przez wydarzenia poznańskie. Krwawe starcia robotników z wojskiem oraz milicją ludową w Poznaniu spowodowały akcje solidarności i poparcia na Węgrzech. Obywatele Budapesztu masowo wylegli na ulice. Pod węgierską i polską flagą oraz hasłem "Chodźcie z nami za Polakami" udali się pod pomnik wspólnego bohatera narodowego Polski i Węgier - Józefa Bema gdzie odbył się wiec. Węgierska milicja otworzyła ogień do demonstrantów co było początkiem Powstania węgierskiego krwawo stłumionego przez wojska radzieckie. Kiedy opinia publiczna w Polsce dowiedziała się o tych wydarzeniach natychmiast pośpieszyła z pomocą. Polacy zbierali pieniądze, lekarstwa oraz przeróżne dary - od żywności, po szkło okienne. W całej Polsce organizowano powszechne zbiórki krwi, a stacje krwiodawstwa pracowały niemalże bez przerwy. Do 12 listopada w całym kraju zgłosiło się 11.196 honorowych krwiodawców, tak że wobec trudności z ich obsłużeniem uruchomiono dodatkowe punkty krwiodawstwa. W Zielonej Górze wszyscy członkowie Komitetu Wojewódzkiego PZPR przed obradami wspólnie poszli oddać krew. W całym kraju powstawały spontanicznie powoływane komitety zajmujące się działaniem na rzecz potrzebującej ludności węgierskiej. Statystyki PCK wskazują, że samym tylko transportem lotniczym (15 samolotów) dostarczono na Węgry 44 tony medykamentów i materiałów pierwszej potrzeby. Według niektórych danych do 19 listopada 1956 roku polska pomoc materialna dla Węgrów osiągnęła równowartość 2 milionów dolarów i była znacznie większa niż udzielona przez rząd USA.

[edytuj] Konflikty polsko-węgierskie

[edytuj] Dzień Przyjaźni

12 marca 2007 parlament węgierski przyjął deklarację uznającą dzień 23 marca Dniem Przyjaźni Polsko-Węgierskiej, deklarację poparło 324 posłów, nikt się nie wstrzymał, nikt nie był przeciw[2].

Analogiczną uchwałę 16 marca 2007[3] podjął przez aklamację polski Sejm.

[edytuj] Organizacje przyjaźni polsko-węgierskiej

Zarówno w Polsce jak i na Węgrzech istnieje wiele organizacji przyjaźni polsko-węgierskiej:

  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej w Łodzi im. Sandora Petofiego;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej w Słupsku;
  • Warszawskie towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej im. dr. J. Antalla;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej w Lesznie;
  • Olsztyńskie towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej im. F. Lista w Poznaniu;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej w Radomsku;
  • Polsko-węgierskie towarzystwo historyczne im. J. Piłsudskiego w Győr;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko–węgierskiej w Esztergom.

[edytuj] Przypisy

  1. ↑ Rząd w Budapeszcie nakazał nie przyłączać się do Polaków, ale również nie walczyć przeciwko nim, Norman Davies: Powstanie ’44. Kraków: Znak, 2004, s. 384. ISBN 83-240-0459-9.  Davies podaje tę informację za Januszem K. Zawodnym, Powstanie Warszawskie w walce i dyplomacji.
  2. ↑ Emléknapja lesz a magyar–lengyel barátságnak (hu). [dostęp 6.10.2008].
  3. ↑ Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 marca 2007 r. w sprawie ustanowienia dnia 23 marca Dniem Przyjaźni Polsko-Węgierskiej (pl). [dostęp 6.10.2008].

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne