Smok – fikcyjne zwierzę, rodzaj olbrzymiego, latającego gada. Występuje w licznych mitach i legendach oraz w literaturze i filmach. Smoki obdarzone były przewrotną inteligencją i według wielu mitów potrafiły posługiwać się mową, oraz posiadały rozmaite skarby, a także ziały ogniem.
Różne zwierzęta podobne do smoków występowały w mitologiach wielu kultur. Smoki są istotami reprezentującymi siły natury i cztery żywioły, zwłaszcza zaś ogień i powietrze. Smok był też często używany w roli symbolicznej.
Spis treści |
[edytuj] Etymologia słowa
W większości języków europejskich słowo smok pochodzi od greckiego słowa drakan (bystrooki) np. ang. Dragon, niem. Drache, cz. Drak.
Nowy słownik etymologiczny Wiesława Borysia stwierdza, że smok jest słowem ogólnosłowiańskim: czeski zmok, słowacki zmok/zmak, staro-cerkiewno-słowiańskie smokъ itd. Prasłowiańskie smokъ to istota mityczna pod postacią latającego gada lub pod postacią ludzką. Gdyby słowo smok wywodzić od prasłowiańskiego sъmъkъ, można by łączyć to słowo z czasownikiem (prze)smyknąć się, przejść, przesunąć się, przedostać się gdzieś, przez coś zwinnie, szybko, ukradkiem przemknąć się, prześlizgnąć się'
[edytuj] Smoki Europy
Smoki z legend kontynentu europejskiego, dominują we współczesnej konwencji fantasy. Zgodnie z pierwowzorami mają zwykle wygląd wielkiej jaszczurki czy dinozaura, posiadają skrzydła, nierzadko maja kilka głów, potrafią zionąć ogniem. Jako symbol pojawiają się między innymi w Imperium Rzymskim. Zasadniczo utożsamiano je ze złem, chorobą lub wojną; w tradycji chrześcijańskiej smok pojawia się jako symbol Szatana. W chrześcijańskich legendach europejskich motyw smoka wiąże sie z postacią Św. Jerzego. Smoki pojawiają się w średniowiecznych eposach (np. o Tristanie i Izoldzie).
O smokach pisze szczegółowo Benedykt Chmielowski w Nowych Atenach:
- "gdzie historia włóczkową robotą" zapisana. Jest to wskazanie na jakiś rodzaj pisma pamiętającego historię smoczych dziejów, opartego na niciach. Tamże smoki strzegły złote runo.
Istotami podobnymi do smoków są: bazyliszki, wywerny i wher
Smoki z legend, mitów oraz "postacie" literackie:
- Aži Dahaka
- Smok Wawelski
- Wąż-smok
- Wiwern
- Smoki Śródziemia
- Smoki Świata Dysku
- smok na Łyścu
- Smoki z Alagaësii
- bałtyjskie: Aitvaras, Pukis
[edytuj] Smoki Dalekiego Wschodu
Zobacz więcej w osobnym artykule: Smok chiński.Lungi, czyli smoki azjatyckie wywodzą się z Chin, a początek legendzie dały im zapewne kości dinozaurów, które występują licznie na pustyni Gobi. Smoki chińskie znane są także w Japonii, Korei Południowej, Wietnamie i Azji Południowo-Wschodniej. Chiński smok posiada ciało węża, pysk wielbłąda, łuski karpia, łapy tygrysa i szpony orła. W pysku często trzyma perłę, która symbolizuje doskonałość.
W przeciwieństwie do europejskiego smoka, smok chiński jest istotą sprzyjającą ludziom, i — jako taki — symbolizował przez wieki władzę cesarską, np. smoczy tron oznaczał tron cesarza Chin. Ludność chińska wierzyła, że pierwszymi cesarzami ich kraju były właśnie smoki.
W odniesieniu do przyrody, smok jest symbolem wody. Chińczycy wierzyli w przeszłości, że każda rzeka, zbiornik wodny czy chmura mają swojego smoka, którymi zarządza Smoczy Król w Niebie. W czasach suszy składano ofiary Królowi Smoków z prośbą o deszcz.
Smok jest elementem wielu chińskich powiedzeń i przysłów, np. chiński idiom 望子成龙 (dosł. pragnąć, by dziecko zostało smokiem) jest używany w odniesieniu do rodziców, którzy mają wygórowane ambicje wobec swych dzieci.
Starożytna chińska astrologia umiejscawiała gwiazdozbiór Smoka między Małą i Wielką Niedźwiedzicą. Smok to jedno z 12 zwierząt chińskiego zodiaku.
[edytuj] Smoki w kulturze popularnej
Smoki często występują w utworach fantasy, są to jednak istoty bardzo zróżnicowane: od potężnych, często złośliwych zwierząt, do istot rozumnych, często przewyższających człowieka, głównie doświadczeniem i wiedzą (np. z Ziemiomorza Ursuli Le Guin). Różne są także ich charaktery, a nawet wygląd zewnętrzny (smoki z Niekończącej się opowieści czy utworów Ewy Białołęckiej są porośnięte futrem).
Smoki są częstym motywem tatuaży.
[edytuj] Literatura
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
- Niektóre książki ze smoczymi bohaterami
- Tu żyją smoki
- Amor i porywacze duchów
- Amor z ulicy Rozkosznej
- Eragon i kolejna część Najstarszy
- Hobbit, czyli tam i z powrotem – zob. Smoki w Śródziemiu
- Harry Potter
- Jeźdźcy Smoków cykl powieści Anne McCaffrey
- Miecz przeznaczenia – zbiór opowiadań o Wiedźminie, np. Granica możliwości
- Nefrytowy Tron
- Nie kończąca się historia
- Oczy Smoka
- Pierwsze Prawo Magii i kolejna część Kamień Łez
- Porwanie Baltazara Gąbki i kontynuacje
- Pożytek ze smoka
- Rudy Dżil i jego pies
- seria Brama Śmierci
- seria Dragonlance
- seria Septimus Heap
- seria Świata Dysku – zob. Smoki Świata Dysku
- Smoczy jeździec
- Smok jego królewskiej mości
- Smoki. Poradnik hodowcy
- Smokologia
- Tkacz iluzji
- Warcraft: Dzień Smoka
- Wojna Prochowa
[edytuj] Film
- Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
- Przykłady filmów ze smokiem w jednej z głównych ról
- Filmy animowane
- Homestar Runner – smok Trogdor
- Shrek
- Shrek 2
- Shrek Trzeci
- Opowieści z Ziemiomorza
- Spirited Away: W krainie bogów
- Seriale animowane
- Filmy ze smokiem w tytule
- Draco łac. Smok
- Wejście smoka
- Droga smoka
- Pocałunek smoka
- Przyczajony tygrys, ukryty smok
- Orochi, ośmio-głowy smok
- Ostatni smok: Nowy początek
- Smoki i epoka metalu
- Smoki i kryształy mocy
- Rok smoka
- Amerykański smok Jake Long
- Dobrynya Nikitich i Zmey Gorynych (Добрыня Никитич и Змей Горыныч) [1]
Smoki pojawiają się też jako bohaterowie epizodyczni.
Gumisie kilka razy spotkały smoki: Sani znalazła pisklę skalnego smoka, które dostało czkawki i które Książę Igthorn próbował wykorzystać do zdobycia Dunwyn (w końcu znalazła je matka); kiedy Gumisie uruchomiły maszynę zostawiającą smocze ślady, obudziły przyjazną smoczycę, która dostarczyła Wielkim Gumisiom wzoru; innym razem, kiedy Gumisie szukały schronienia w jaskini, przepędził je smok; w krainie przypominającej Chiny Gumisie pokonały ogromnego smoka, który odbierał miastu daninę.
Smerfy również spotykały różne smoki: niszczycielskiego smoka, którego pokonał Osiłek; smoczątko, które próbował wykorzystać Gargamel (znów odnalazła je matka); smoki w jaskini, które zionęły ogniem na Ważniaka, kiedy chciał pomagać zwierzętom.
W odcinku serialu animowanego o Muminkach Ostatni smok na świecie Muminek znalazł malutkiego smoka, który latał, ział ogniem i jadł muchy.
W Bajkach Pana Bałagana smoki są właściwie bezbronne i prześladowane przez rycerzy. Gród Kruka Kraka prześladowały potwory, a nie smok.
[edytuj] Muzyka
- Zespoły ze smokiem w nazwie
- DragonForce
- Dragon's Eye
[edytuj] Gry
W grach RPG lub komputerowych posiadają często zdolność do ziania różnorakimi gazami (np. chlorem), zimnem, kwasem lub nawet błyskawicami. Występują w wielu kolorach. Najpowszechniejsze to smoki czerwone, czarne, białe, zielone, złote, srebrne i niebieskie.
Smok występuje w większości gier rozgrywających się w świecie fantasy, zwykle jako jeden z najpotężniejszych przeciwników (np. Gothic II, Baldur's Gate II) czasem jako sojusznik (serie Heroes of Might and Magic oraz w grze na podstawie powieści Christophera Paolini Eragon ), a nawet postać grywalna (Warcraft, Drakan, I of the Dragon,Spyro the dragon). Występuje też w wielu grach MMORPG (ang. Massively-Multiplayer Online Role Playing Game).
[edytuj] Biblografia
- Gelles Ragache; Francis Phillipps – Smoki. Mity i legendy., Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1992.
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach